De soortenrijkdom van Nijmegen: Relicten uit een glorieus verleden

Het  botanische pareltje van Nijmegen ligt in de Staddijk. De Staddijk is zowel botanisch als geologisch zeer divers. Onder wisselende invloeden van zowel de Maas als de Rijn kent het gebied grote verschillen in bodemtypes. Begin twintigste eeuw bestond het gebied uit voornamelijk bos afgewisseld door weilanden. Hierdoor was het gebied bijzonder rijk aan planten en daarmee ook overige biodiversiteit. Door de bouw van de nieuwe stadswijken in Dukenburg in 1967 en de aanleg van de A73 in 1986 raakte het gebied ingeklemd tussen de ruimtelijke ontwikkelingen. Tot overmaat van ramp heeft de gemeente het gebied ingericht tot een Stadspark waar natuurlijk beheer op slechts weinig plekjes een rol speelt.

Moeraswespenorchis © Erik van Dijk

Toch zijn er nog steeds relicten van de weelde van weleer zichtbaar. De Staddijk is door zijn grote diversiteit aan bodem en boomsoorten ook erg rijk aan paddenstoelen. In de bosschages tref je nog steeds op sommige plekken Groot Heksenkruid, Bosaardbei en het Bleeksporig Bosviooltje aan. Niet echt soorten die van nature in een gemiddeld stadspark voorkomen maar relicten uit goed ontwikkelde bossen. 

Maar de kers op de pudding zijn twee kleine graslandjes langs een sloot.  Twee kleine graslandjes, ter grootte van een puzzelstukje in het park, herbergen vele plantengemeenschappen. Natte heide, veen, moeras en blauw grasland wordt geschakeerd door vijf soorten orchidee (Grote Keverorchis, Moeraswespenorchis, Gevlekte Rietorchis, Gewone Rietorchis en Brede Wespenorchis) en verder Vetblad, Geelhartje, Blauwe Knoop, Moeraskartelblad, Wilde Gagel, Rond Wintergroen en wel twintig soorten zegge. Er staan hier soorten die vooral in Zuid Limburg en de Duinen voorkomen. Een uniek stukje natuur.

Helaas staat dit pareltje onder druk. Het resterende stuk is erg klein en daardoor wordt het blootgesteld aan overvloedig bladval van omringend parkbos. Daarnaast veroorzaakt de nabije snelweg een continue depositie van stikstof. Hierdoor verruigt het terrein en nemen houtige gewassen als Braam, Berk en Els toe. De gemeente moet alle zeilen bijzetten om dit proces keren wil ze het Botanische pareltje van Nijmegen behouden. Eenvoudig is dit door alle ruimtelijke ontwikkelingen niet, maar we hopen dat we over 25 jaar nog steeds kunnen genieten van zoveel natuur op zo’n klein postzegeltje.

Overigens is ongeveer 40 jaar na het beheer van de Staddijk natuurlijker geworden en is er gelukkig veel meer plaats voor de natuur dan voorheen.

Auteur: Erik van Dijk

Foto van de week 34

26 Augustus Late Stekelnoot in de Oosterhoutse Waard © Twan Teunissen 

Veel foto's zoomen in op de soort zelf. De achtergrond is ondergeschikt tot een lelijk wit doek aan toe. Het doel van veel natuurfoto's is dan ook de soort er mooi op zetten en indien nodig met alle benodigde kenmerken voor een zekere determinatie. We zijn dan ook in eerste instantie veldbiologen en geen fotografen. Dat het ook anders kan, is aan deze foto mooi te zien. Alles kun je zien in een foto de plant, het zaad waaraan hij zijn naam dankt, de standplek en zelfs het type habitat waarin hij voorkomt en dat alles op ook nog een mooie foto. Kortom geniet ervan.

Auteur: Erik van Dijk

De soortenrijkdom van Nijmegen: Als paddenstoelen uit de grond schieten

Amethistzwam 2010-09-29 Nijmegen - Mariënboom © Rico Otten

Na wekenlange intense droogte in Nijmegen hingen de meeste planten slap en was de aanwezigheid van paddenstoelen op een zomers dieptepunt beland, maar onder de grond broedde het. Na de minimoesson van afgelopen weekend met drie dagen onafgebroken regen springen nu de paddenstoelen uit de grond. De start van de herfst. De nachten worden langer en langzaamaan zakken de temperaturen. Dit doet de vochtigheid in de natuur weer toenemen met een vloed aan paddenstoelen als gevolg.

Paddenstoelen zijn eigenlijk schimmels en de meest soortrijke groep organismen. Veel paddenstoelen stellen specifieke eisen. Ze leven bijvoorbeeld alleen maar op Elzenappeltjes of bladeren van de Gewone Esdoorn. Deze Amethistzwam is echter een meer generieke soort die onder de bomen van Beuk, Zomereik en zelfs naaldhout leeft. Niettemin een juweeltje.

Auteur: Erik van Dijk

Foto van de week 33

Hazelworm bij Driehuizen op 13 augustus 2015 © Henk Eikholt

Slangen komen in de gemeente Nijmegen niet voor, maar Hazelwormen wel. Ze komen onder andere voor aan de rand van het bij Driehuizen waar de bossen van de Stuwwal beginnen. De Hazelworm is weliswaar een pootloze hagedis, maar is toch een beetje een slang. Hazelwormen zijn bijzonder lastig te zien omdat ze zich meestal ophouden onder bladeren en/of onder boomstronken.

Auteur: Erik van Dijk

De soortenrijkdom van Nijmegen: Strandgasten aan de Waal

Waalstrandjes bij de Oversteek © Erik van Dijk

Op veel plekjes langs de Waal is het ’s zomers druk met strandgasten. Deze strandgasten laten helaas veel achter. Natuurlijk springen glasscherven en ander zwerfafval het meeste in het oog, maar wat de strandgasten het vooral achterlaten zijn sporen. Deze sporen lijken onschuldig, maar het intensieve roeren van het zand zorgt ervoor dat de vegetatie verandert en verschraalt.  Er zijn echter ook zandige rivieroevers die veel minder bezoek krijgen. Ze zijn te ver weg of met deels kiezels bedekt. In Nijmegen zijn dit bijvoorbeeld de strandjes in de kribvlakken tussen de oversteek en de spoorbrug. Hier bevindt zich een waar eldorado landelijk zeldzame planten, die gebonden zijn aan het zand en de rivierdynamiek. Planten met illustere namen: Welriekende Ganzenvoet, Riempjes, Druifkruid, Vertakte Paardenstaart, Handjesgras, IJzerhard, Smal Vlieszaad, Zandweegbree, Kleine Majer, Nerfamarant, Postelein. Stuk voor stuk planten die bijna nergens anders te vinden zijn dan aan deze bijzondere strandjes aan de Waal. 

Auteur: Erik van Dijk

Foto van de week 32

Hooibeestje op Driehuizerveld, 9 augustus 2015 © Rico Otten

Leuke waarnemingen met foto’s deze week, zoals van een Eendagsvlieg, een Neushoornkever en een Ananasgalwesp. Een aanrader om eens te gaan bekijken. Verder werden er weer veel insecten, spinnen en natuurlijk planten opgetekend. Maar voor de keuze van de week kon ik absoluut niet voorbijgaan aan de foto van Rico Otten van het Hooibeestje (Coenonympha pamphilus), ook al is het nu de tweede keer dat hij met deze vlinder op deze plaats staat. De kwaliteit en schoonheid steken echt boven de andere foto’s uit. Mijn complimenten.

Auteur: Ria Vogels

Foto van de week 31

Kolibrievlinder op de van Peltlaan, 1 augustus 2015 © Jan Haverkamp

Afgelopen weekend was het ’t weekend van de tuinvlindertelling. Zoals Sovon in januari de jaarlijkse tuinvogeltelling organiseert, roept de Vlinderstichting iedereen jaarlijks in begin augustus op om de vlinders in de tuin te tellen. Om die reden verwachtte ik extra veel foto’s van vlinders gemaakt in de Nijmeegse stadstuinen. Dat viel wat tegen. Er waren wel mooie foto’s hoor, maar niet zoveel en niet gemaakt in de tuinen.

Misschien niet de allermooiste vlinderfoto, maar in mijn ogen wel de meest bijzondere van de week, is de Kolibrievlinder (Macroglossum stellatarum) van Jan Haverkamp. De vlinder dankt zijn naam aan de wijze waarop hij nectar bij bloemen komt halen: zoals een Kolibrievogel hangt hij stil in de lucht voor de plant door zeer snel met zijn vleugels te slaan. Op de foto zit hij op de bloem, dat zie je niet zo vaak. Het is overigens geen dagvlinder, maar net als de Gamma-uil een dagactieve nachtvlinder. Het is bovendien een trekvlinder, die niet elk jaar even talrijk in Nederland aanwezig is, maar dit jaar juist weer wel.

Auteur: Ria Vogels